Fosfat nedir?

Yapay gübre ve bazı ilaçların yapımında kullanılan fosforik asidin tuzu veya esterine fosfat denir.

Fosfatlar, silikatlar gibi çok sayıda ve karmaşık yapıdadırlar. Fosforit asit üç değerli olduğundan üç cins tuz verir. Bunlar, mono (ya daprimer) fosfat [(H2PO4" href="/H2PO4.htm">H2PO4)-1], di- (ya da sekonder) fosfat [(HPO4)-2], ve tri (ya da tersiyer) fosfat [(PO4)-3] adıyla anılırlar. Fosfatlardaki asit iyonları yerine iki ayrı cins pozitif iyon geçebilir.

Örneğin,amonyum"sodyum-amonyum, sodyum-amonyum fosfat (NaNH4HPO4) ve magnezyum-amonyum fosfat (MgNH4PO4) bu türden fosfatlardır. Primer ve sekonder fosfatlarla yapılarında amonyum iyonu [(NH4)+] bulunan tersiyer fosfatlar ısıtıldıklarında su ve amonyak çıkararak bozunurlar.

Önemli fosfatlar arasında kalsiyum fosfatlar [Ca (H2PO4" href="/H2PO4.htm">H2PO4)2; CaHPO4; Ca3 (PO4)2] ve amonyum fosfatlar [NH4H2PO4" H2PO4; (NH4)2HPO4; (NH4)3PO4] sayılabilir. Fosfatlar önemli gübrelerdir. Primer ve sekonder amonyumfosfatlar tahta ve kumaşlara emdirilirse, bunları ateşe dayanıklı duruma getirir. Tersiyersodyum fosfat, kalsiyum iyonlarıyla çökelek vererek suların sertliğini giderir.

Di sodyum fosfat

Şeffaf kristal yapıda olup, suda çözünür; işleme tekstil ve diğer sektörlerde aralığı 4-9 pH kontrolü için kullanılan bir işleme peynir katkı ve dağılımını korumak gibi bir müshil ve antiasit. Ayrıca di sodyum hidrojen fosfat olarak da bilinir. Di sodyum fosfat Krem Buğday da yemek zamanı hızlandırmak için, gibi ürün paketinin maddeler panelinde açıklanan kullanılabilir.

Di sodyum fosfat çok buhar kazanı uygulamalarında tri sodyum fosfat ile birlikte kullanılır. Kalsiyum ölçekli oluşumunu geciktirir ücretsiz fosfat döküm malzemeleridir. Tek bazlı ve di bazik sodyum fosfat veya kabızlık tedavisi için bir kolonoskopi öncesi bağırsak temizlemek için bir tuzlu müshil olarak kullanılır.Sanayide de inceltici olarak görev yapar.  Tütün endüstrisinde bir nem tutucu olarak kullanılır.

Sodyum tri poli fosfat

Sodyum tripolifosfat, trifosforik asitin bir tuzudur. İnorganik bir asittir.

fosfat

1. Diş macunu, sabun, deterjanlarda temizleme kabiliyetlerini iyileştirmek amacıyla kullanılır. Sabun ve deterjanlarda ayrıca yapılandırıcı dolgu maddesidir. STTP’nin suyun sertliğini giderici ve kiri çamaşırdan ayırarak kendi bünyesine bağlama özelliği vardır.
2. STTP yaygın olarak toz, sıvı, jel, tablet çamaşır deterjanlarında, bulaşık makinesi deterjanlarında, tuvalet ve yüzey temizleyicilerde kullanılmaktadır. Buradaki işlevi yüzey aktiflerin etkin bir şekilde görev yapmasına imkan tanıyan su sertliğinin ayrılması, pH tamponlama, kir emülsifikasyonu ve tortulaşmayı engelleme, yağın hidrolizi ve kir taneciklerini çözme dağıtma gibi fonksiyonları yerine getirir.
3. STTP endüstriyel temizleyicilerde de kullanılır.
4. STTP ayrıca su yumuşatma işleminde ve gıdada koruyucu olarak kullanılır

Mono sodyum fosfat

Gıdalarda tampon ve emulgatör olarak kullanılır. Soğutma işleminden önce yumurta sarı rengini korumak için, kuru toz meşrubatlarda, efervesan tozlarda ve laktasiflerde asit bileşeni olarak ve hazır pudinglerde jelleşme hızlandırıcısı olarak kullanılır. Metal bitirme, asit tipi metal temizleyicilerde pH kontrol, su muamelesi, deterjanlar, tekstil, yağ delme çamuru, delici çamur muamelesi, dağıtıcı ajan, sertlik stabilizasyonu, peynir işleme (emülsifiye etme özellikleri yağın dağılmasına imkan verir ve kolay erimesini sağlar) gibi uygulamalarda kullanılır.

0-20 oC arasında serin ve kuru ortamda saklanmalı ve üretim tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tüketilmelidir. Uygun vantilasyonu sağlanmış alanlarda kullanılmalıdır. Ciltle uzun süreli ve tekrarlı temasından sakınılmalı, solunmamalı, yutulmamalıdır. Kuru ve serin ortamlarda saklanmalıdır. Uyumsuz maddelerden uzak tutulmalıdır.

Tri sodyum fosfat

Fotoğraf geliştiriciler, buhar kazanı pul (kabuk) uzaklaştırılması ve kireç önleme, su yumuşatma, deterjan karışımı, ıslak bitirme-pH değeri ayarlayıcı, alüminyum iş parçaları, cilalar, şekerin ağartılması, gıdada mayalanma, çiftlik hayvanları beslenmesi için tamamlayıcı besin maddesi-mineral zenginliği sağlayıcı olarak vb... çok çeşitli alanlarda kullanılmaktadır.

Tri sodyum fosfat çoğunlukla boyama için evsel yüzeyleri hazırlamakta kullanılan temizleyici ve yağ giderici ajandır. Mobilya üzerindeki süt boyası dahil lateks boyaların çoğu TSP’nin kuvvetli bir çözeltisiyle ovularak giderilebilir. Herhangi bir ahşap parçası soyulduktan sonra boya gidericilerin çoğunda bulunan waksı uzaklaştırmak için TSP kullanılabilir. TSP, mineral özleriyle yıkamadan sonra, mineral özlerini tamamen temizleyebilmek için de kullanılmaktadır.

TSP evsel klor ağartıcıyla aynı çözelti içinde bulunabilir ve bu özellikle ahşaptan küf gidermek için iyidir. TSP tek başına kırmızı ahşap üzerinde koyu lekelere sebep olabilir ancak ağartıcı bunu engeller. Tri sodyum fosfat gıda alanında E 339 kodu altında asitlik düzenleyici (tampon), emülsifiyer, kalınlaştırıcı ajan ve ayırma ajanı (metal kompleksleştirici) olarak da kullanılabilmektedir.

Di amonyum fosfat

DAP (Diamonyum Fosfat) gübresi iki besinli bir gübredir. Bünyesinde  %18 azot (N) ve %46 fosfor (P) bulunur. İçeriğindeki azot, amonyum (NH4) formunda olduğu için özellikle bitkilerin ilk gelişme dönemlerinde etkilidir. Yapısındaki azot miktarı taban (toprakaltı) gübresi olarak kullanıldığında bitkinin tüm ihtiyacını karşılamayabilir.

Bunun için DAP kullanımında üst gübrelemede bitkinin diğer azotlu gübrelerle desteklenmesi gerekir. Azotu amonyum (NH4) formunda olduğu için toprakta tutulur. Aşırı yağış veya aşırı sulama durumunda topraktan yıkanma ile azot kaybı olmaz.

Nerelerde kullanılır?

DAP gübresi tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de fosforlu gübre olarak kullanılmaktadır. Bitki besini olarak fosfor, bitkinin ilk gelişme dönemlerinde kök gelişmesi için elzemdir ve enerji metabolizmasında fosfora çok ihtiyaç vardır. Yeterli miktarda veya uygun derinliğe uygulanmaması durumunda bitkide fosfor noksanlığı görülür; verimde ve kalitede büyük düşüşler olur.

Kullanım şekli

DAP gübresinin özellikle pH değeri 7,5’in üzerinde olan kireçli topraklardaki etkisi Triple Süperfosfat’a oranla daha fazladır. DAP gübresinin bünyesindeki fosforun bir kısmı –diğer fosforlu gübrelerde olduğu gibi– kireçli toprakta bol miktarda bulunan kalsiyum (Ca) ile birleşerek bitkiler tarafından alınamaz forma dönüşmektedir. Ancak topraktaki bazı fizikokimyasal süreçler sonucu tekrar yarayışlı forma dönüşebilir. Bu nedenle tüm fosforlu gübrelerin ve DAP gübresinin serpme yöntemi yerine gübreleme ekipmanları kullanılarak bant (çizi) yöntemi ile uygulanması daha yararlıdır.

DAP gübresi diğer kompoze gübreler gibi ekim öncesi veya ekimle birlikte uygulanmalı ve bitkinin kılcal kök derinliği dikkate alınarak toprağa karıştırılmalıdır. Tohum çimlendikten (çıkıştan) sonra uygulanması halinde etkisi görülmez. Bunun nedeni ise fosforun toprakta tutulması ve toprağın derinliklerine doğru hareket edememesidir. Fosfor yağışlarla senede 5-6 cm kadar derinliğe inebilir. Bu nedenle DAP uygulaması ekim derinliğinin 5-6 cm altına yapılmalıdır.

Sözlükte "fosfat" ne demek?

1. Fosforik asidin tuzu ya da esteri.

Fosfat kelimesinin ingilizcesi

n. phosphate
Köken: Fransızca

Son eklenenler

utv
pnf
zoe
ttn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç